Tip uit de praktijk – CVD meten

In de collegezalen leren we allemaal dat we de CVD (centraal veneuze druk) met een veneuze boog moeten meten. Andere (makkelijkere) manieren om dit te meten worden niet verteld.
Echter, in de perifere ziekenhuizen wordt de CVD “met de hand” gemeten, zo heb ik gemerkt tijdens mijn co-schap interne.
Vandaar mijn uitleg over de alternatieve methode om de CVD te meten.

Het is waarschijnlijk niet zo nauwkeurig als het meten van de CVD met de veneuze boog (VB), maar in perifere ziekenhuizen wordt zo’n boog niet gebruikt.

Methode
Je gaat als volgt te werk:

  1. Leg de patiënt plat op bed. Patiënten liggen bijna altijd al bij voorbaat met de hoofdeinde hoger en je moet het bed dan ook plat maken. Heeft de patiënt orthopnoe, dan kan je ook de CVD meten maar moet je wel – afhankelijk van de mate van orthopnoe – snel te werk gaan. Sommige artsen zeggen dat het hoofd wel iets hoger mag zijn (het hoofd rust dan op een kussen), terwijl anderen willen dat de patiënt echt helemaal plat ligt
  2. Onderzoek je de CVD Links, dan laat je de patiënt met het hoofd (alléén met het hoofd, 6 van de 10 patiënten draait dan ook met de thorax) draaien naar Rechts en andersom.
  3. Knijp met de wijsvinger van 1 hand de v. jugularis dicht bij de kaak zodat er geen bloed vanuit de hersenen meer in de v. jugularis kan stromen. Strijk vervolgens met de wijsvinger van de andere hand de v. jugularis leeg, beginnend vanaf de andere wijsvinger (bij de kaak) en gaande richting proximaal.
  4. Na het leegstrijken haal je deze wijsvinger weg, terwijl je nog de v. jugularis bij de kaak afgeknepen houdt met de andere wijsvinger.
  5. Door druk in het Re atrium vult de v. jugularis zich weer tot op een bepaald niveau. Houd nog de v. jugularis dicht en zak met je hoofd af tot op het niveau van de patiënt en kijk naar hoe hoog de v. jugularis zich heeft gevuld t.o.v. de overgang van het sternum op het manubrium sterni (Angulus Ludovici, AL) en noteer dit. Voorbeeld: de vloeistofkolom vult zich tot 1 cm boven AL, dus de CVD is +1 cm.
  6. Herhaal stappen 2-5 voor de andere zijde (je meet de CVD altijd beiderzijds).
  7. Als de CVD beiderzijds gelijk is noteer je 1 waarde, anders noteer je Li en Re apart.

De vloeistofkolom mag zich niet van boven naar beneden vullen, want dit betekent dat je de v. jugularis niet goed hebt afgedrukt en dat er dus nog bloed vanuit de hersenen hierin vloeit.
Deze methode zal dan wel minder betrouwbaar zijn dan te meten met een VB omdat je de afstand schat en niet meet, maar oefenen baart kunst. En heel moeilijk is het niet om die afstand te schatten. Houd alleen in gedachten dat je wel moet zakken met je hoofd tot op het goede niveau (bij voorkeur moeten je ogen op het niveau van AL zitten) om eventuele meetfouten door parallax te voorkomen.

Interpretaties
Een aantal mogelijke resultaten met de interpretaties:

  • De vloeistofkolom “plopt” meteen omhoog tegen de vinger aan waarmee je de v. jugularis bij de kaak hebt afgeknepen: CVD is verhoogd. Kun je zien bij overvulling/dec. cordis (zoek dan ook naar crepitaties in de longen en pitting oedeem) al dan niet gepaard gaande met cor pulmonale (exacerbatie COPD).
  • De vloeistofkolom staat op x cm van de AL (verticaal gemeten natuurlijk): de CVD is x cm. Normaalwaarde: -4 tot -8 cm. Maar ik zie nog wel vaak CVDs van -1 cm zonder dat de patiënt overvuld was, dus… : Het hangt ook af van hoe de patiënt als individu is gebouwd. Bij sommige patiënten ligt het niveau van -8 cm ter hoogte van hun wervelkolom.
  • Er is geen vloeistofkolom meer zichtbaar, terwijl dit nog wel aanwezig was voordat de v. jugularis was leeggestreken: CVD is niet verhoogd.
  • Er is geen vloeistofkolom zichtbaar, en er was al geen kolom zichtbaar voordat de vena was leeggestreken (dit leegstrijken werd “blind” gedaan zonder dat de vena te zien/voelen was): de CVD is niet te beoordelen (ntb). Komt voor bij patiënten met vetzucht of patiënten met oedeem in het hoofd/hals gebied (bijv. door v. cava superior syndroom, toevallig 1 patiënt gezien hiermee).

Achtergrond VB
De veneuze boog is zo ontworpen dat de hoogte van het punt die je plaatst op het niveau van de vloeistofkolom in de v. jugularis bepaalt waar het belletje in de boog terechtkomt. Zet je het punt van de VB hoger, dan komt het belletje ook hoger op de schaal van de VB te zitten. Zet je het punt lager, dan zakt het belletje af op de schaal van de VB.

Eerlijk gezegd begreep ik vroeger niet hoe een VB precies werkt totdat dit aan me werd uitgelegd door één van de internisten. Hij vroeg me om de CVD te meten bij een patiënt; ik deed dit zonder een VB en zei dat het niet was verhoogd. Ik kon destijds alleen zeggen of het verhoogd was of niet, ik keek niet naar het x aantal cm afstand van de kolom tot de LA want ik wist dit nog niet; ik dacht dat je de CVD alleen kunt meten met de VB. Vervolgens kreeg ik de vraag “maar hoe hoog is de CVD dan?”, waarop ik antwoordde: “Geen idee, ik heb wel een veneuze boog, maar weet niet precies hoe dat ding werkt…” terwijl ik de VB uit mijn overvolle jaszak haalde. “Oh, kijk. Je hebt ook nog zo’n boog!”, zei hij glimlachend en verbaasd. Vervolgens legde hij me uit hoe je het aantal cm kunt schatten door gewoon ernaar te kijken en hij legde uit hoe zo’n VB precies werkt. En sindsdien snap ik het ook 🙂

 

Goed, ik laat het hierbij voor deze tip over hoe je de CVD moet meten. Deze post is bedoeld voor studenten GNK die nog niet begonnen zijn aan hun co-schappen.

Be Sociable, Share!

Leave a Reply